Ashwagandha – adaptogen o rosnącym znaczeniu w medycynie integracyjnej
Ashwagandha (Withania somnifera) należy do najczęściej badanych adaptogenów ostatnich lat. W tradycyjnej medycynie ajurwedyjskiej stosowana była jako roślina wzmacniająca organizm, poprawiająca odporność na stres oraz wspierająca równowagę hormonalną.
Współczesne badania wskazują, że ekstrakty z ashwagandhy mogą wpływać na regulację osi HPA (podwzgórze–przysadka–nadnercza) odpowiedzialnej za reakcję organizmu na stres oraz na gospodarkę hormonalną, w tym funkcjonowanie tarczycy [1].
Na rynku suplementów w 2026 roku dominują trzy standaryzowane ekstrakty:
-
KSM-66
-
Sensoril
-
Shoden
Choć wszystkie pochodzą z tej samej rośliny, różnią się technologią ekstrakcji, zawartością withanolidów (głównych substancji aktywnych) oraz profilem działania.
Withanolidy – kluczowe związki aktywne ashwagandhy
Najważniejszą grupą związków biologicznie czynnych w ashwagandzie są withanolidy – steroidowe laktony roślinne (naturalne związki o strukturze podobnej do hormonów steroidowych).
Do najważniejszych należą:
-
withaferina A
-
withanolide A
-
withanone.
Związki te wykazują działanie adaptogenne, przeciwzapalne oraz neuroprotekcyjne [2]. Ich stężenie w ekstrakcie decyduje o sile działania preparatu.
KSM-66 – ekstrakt z korzenia o umiarkowanym stężeniu withanolidów
KSM-66 to jeden z najlepiej przebadanych ekstraktów ashwagandhy. Powstaje wyłącznie z korzenia rośliny, bez dodatku liści. Standaryzowany jest zwykle na około 5% withanolidów.
Technologia ekstrakcji wykorzystuje proces wodny (bez użycia alkoholu lub rozpuszczalników syntetycznych), co ma na celu zachowanie pełnego spektrum związków roślinnych.
Badania kliniczne wskazują, że suplementacja ekstraktem KSM-66 może:
-
obniżać poziom kortyzolu (hormonu stresu)
-
poprawiać jakość snu
-
zmniejszać objawy stresu i lęku [3].
W badaniu klinicznym z udziałem osób narażonych na przewlekły stres suplementacja ashwagandhy przez 60 dni doprowadziła do istotnego statystycznie obniżenia poziomu kortyzolu oraz poprawy samopoczucia psychicznego [4].
Ze względu na umiarkowane stężenie withanolidów ekstrakt KSM-66 jest często wybierany do długotrwałej suplementacji.
Sensoril – ekstrakt o wyższym stężeniu substancji aktywnych
Sensoril jest ekstraktem produkowanym z korzenia oraz liści ashwagandhy. Zawiera zwykle około 10% withanolidów, czyli dwukrotnie więcej niż KSM-66.
Dodatek liści rośliny zwiększa zawartość niektórych związków biologicznie czynnych, w tym withaferiny A. Dzięki temu ekstrakt może wykazywać silniejsze działanie adaptogenne.
Badania sugerują, że Sensoril może wpływać na:
-
redukcję stresu
-
poprawę koncentracji
-
zmniejszenie zmęczenia psychicznego [5].
Z powodu wyższej koncentracji substancji aktywnych dawki Sensorilu są zwykle niższe niż w przypadku ekstraktu KSM-66.
Shoden – ekstrakt o bardzo wysokiej koncentracji withanolidów
Shoden jest jednym z najnowszych ekstraktów ashwagandhy dostępnych na rynku. Wyróżnia się bardzo wysoką standaryzacją – nawet do 35% glikozydów withanolidowych.
Dzięki zastosowaniu nowoczesnych technologii ekstrakcji uzyskuje się preparat o wysokiej biodostępności (zdolności organizmu do wchłaniania substancji czynnych).
Badania kliniczne wskazują, że Shoden może wpływać na:
-
redukcję poziomu stresu
-
poprawę jakości snu
-
obniżenie poziomu kortyzolu [6].
Ze względu na wysoką koncentrację substancji czynnych ekstrakt ten stosuje się zazwyczaj w znacznie mniejszych dawkach niż inne preparaty ashwagandhy.
Ashwagandha a funkcjonowanie tarczycy
Jednym z najczęściej dyskutowanych tematów jest wpływ ashwagandhy na gospodarkę hormonalną tarczycy.
Badania sugerują, że ekstrakty z Withania somnifera mogą wpływać na zwiększenie poziomu hormonów tarczycy T3 (trijodotyroniny) oraz T4 (tyroksyny) u osób z niedoczynnością tarczycy [7].
W badaniu klinicznym przeprowadzonym u pacjentów z subkliniczną niedoczynnością tarczycy suplementacja ashwagandhy przez 8 tygodni doprowadziła do normalizacji poziomu hormonów TSH, T3 i T4 [8].
Mechanizm tego działania nie jest jeszcze w pełni poznany, ale przypuszcza się, że może być związany z wpływem rośliny na oś podwzgórze–przysadka–tarczyca.
Możliwe interakcje i środki ostrożności
Choć ashwagandha jest uznawana za stosunkowo bezpieczny adaptogen, nie powinna być stosowana w niektórych sytuacjach.
Możliwe interakcje obejmują:
-
leki na tarczycę (np. lewotyroksyna)
-
leki uspokajające
-
leki immunosupresyjne.
U osób z nadczynnością tarczycy suplementacja ashwagandhy może potencjalnie nasilać objawy choroby. Z tego powodu jej stosowanie powinno być konsultowane z lekarzem.
Który ekstrakt wybrać?
Wybór konkretnego ekstraktu zależy od celu suplementacji.
KSM-66
-
umiarkowane stężenie withanolidów
-
dobry do długotrwałej suplementacji
-
szeroka liczba badań klinicznych.
Sensoril
-
wyższa koncentracja substancji aktywnych
-
silniejsze działanie adaptogenne
-
niższe dawki.
Shoden
-
bardzo wysoka standaryzacja
-
małe dawki suplementacyjne
-
nowoczesna technologia ekstrakcji.
Dla osób rozpoczynających suplementację często rekomendowany jest ekstrakt KSM-66, natomiast bardziej skoncentrowane ekstrakty mogą być stosowane w określonych sytuacjach i pod kontrolą specjalisty.
Podsumowanie
Ashwagandha pozostaje jednym z najlepiej przebadanych adaptogenów stosowanych w redukcji stresu i wsparciu równowagi hormonalnej. Standaryzowane ekstrakty – KSM-66, Sensoril i Shoden – różnią się przede wszystkim zawartością withanolidów oraz technologią produkcji.
Wybór odpowiedniego preparatu powinien uwzględniać zarówno cel suplementacji, jak i indywidualny stan zdrowia, zwłaszcza w przypadku zaburzeń pracy tarczycy.
Bibliografia
[1] Singh N., Bhalla M., de Jager P., Gilca M. An overview on ashwagandha: a Rasayana (rejuvenator) of Ayurveda. African Journal of Traditional, Complementary and Alternative Medicines, 2011.
[2] Mirjalili M.H. et al. Steroidal lactones from Withania somnifera. Phytochemistry, 2009.
[3] Chandrasekhar K., Kapoor J., Anishetty S. A prospective, randomized double-blind study of safety and efficacy of a high-concentration full-spectrum extract of Ashwagandha root in reducing stress and anxiety. Indian Journal of Psychological Medicine, 2012.
[4] Lopresti A.L., Drummond P.D. Efficacy of Withania somnifera supplementation on stress and anxiety. Medicine (Baltimore), 2019.
[5] Pingali U., Pilli R., Fatima N. Evaluation of the effect of Withania somnifera on stress and anxiety. Journal of Ayurveda and Integrative Medicine, 2014.
[6] Langade D. et al. Clinical evaluation of standardized Ashwagandha extract in stress and sleep. Cureus, 2019.
[7] Panda S., Kar A. Changes in thyroid hormone concentrations after administration of ashwagandha root extract. Journal of Pharmacy and Pharmacology, 1998.
[8] Sharma A.K. et al. Efficacy and safety of Ashwagandha root extract in subclinical hypothyroid patients. Journal of Alternative and Complementary Medicine, 2018.
Treści zawarte w tym artykule mają wyłącznie charakter informacyjny i edukacyjny. Nie stanowią porady medycznej, diagnozy ani zaleceń terapeutycznych w rozumieniu obowiązujących przepisów prawa. Przed zastosowaniem jakichkolwiek opisanych metod, produktów lub suplementów diety należy skonsultować się z lekarzem lub wykwalifikowanym specjalistą. Autor oraz wydawca artykułu nie ponoszą odpowiedzialności za decyzje podjęte na podstawie przedstawionych informacji ani za ich skutki.
