MSM (metylosulfonylometan), nazywany potocznie siarką organiczną, to naturalnie występujący związek siarki obecny w niewielkich ilościach w organizmie człowieka, roślinach i produktach spożywczych. Jako suplement diety jest najczęściej stosowany przy bólu stawów, chorobie zwyrodnieniowej stawów, przeciążeniu mięśni, problemach skórnych i stanach zapalnych. Badania kliniczne wskazują, że MSM może łagodzić ból i poprawiać funkcję stawów u części osób z chorobą zwyrodnieniową, choć efekty są zwykle umiarkowane [1,2]. Coraz więcej danych dotyczy także wpływu MSM na stres oksydacyjny, regenerację po wysiłku, jakość skóry i wybrane objawy alergicznego nieżytu nosa [3,4,5]. Nie jest to jednak lek przeciwbólowy ani środek odbudowujący chrząstkę. Najrozsądniej traktować MSM jako wsparcie żywieniowe, które może uzupełniać dietę, aktywność fizyczną, rehabilitację i leczenie zalecone przez specjalistę.
Słowa kluczowe: MSM, siarka organiczna, metylosulfonylometan, MSM właściwości, MSM na stawy, MSM dawkowanie, MSM przeciwwskazania, choroba zwyrodnieniowa stawów, stres oksydacyjny
Czym jest MSM?
MSM, czyli metylosulfonylometan, to organiczny związek siarki. Określenie „organiczny” oznacza tu, że cząsteczka zawiera atomy węgla, a nie że produkt pochodzi wyłącznie z upraw ekologicznych. MSM występuje naturalnie w małych ilościach w owocach, warzywach, zbożach, mleku, kawie, herbacie i niektórych produktach zwierzęcych. W suplementach jest zwykle otrzymywany syntetycznie, ale chemicznie odpowiada tej samej substancji.
Siarka jest ważnym pierwiastkiem dla organizmu. Wchodzi w skład aminokwasów siarkowych, takich jak metionina i cysteina, a także wielu białek, enzymów i związków antyoksydacyjnych. Jest potrzebna do budowy tkanki łącznej, skóry, włosów, paznokci i chrząstki. Nie oznacza to jednak, że każdy ból stawów wynika z „niedoboru siarki”. To częste uproszczenie marketingowe. MSM może wspierać niektóre procesy biologiczne, ale nie powinien być przedstawiany jako uniwersalne rozwiązanie na wszystkie choroby stawów.
Jak działa MSM?
Działanie MSM jest badane głównie w trzech obszarach: stan zapalny, stres oksydacyjny i tkanka łączna. Stan zapalny to naturalna reakcja obronna organizmu, ale gdy utrzymuje się przewlekle, może nasilać ból, sztywność i uszkodzenia tkanek. Stres oksydacyjny oznacza przewagę wolnych rodników nad mechanizmami obronnymi komórek. Wolne rodniki to reaktywne cząsteczki, które w nadmiarze mogą uszkadzać białka, lipidy i DNA.
W badaniach eksperymentalnych MSM wpływał na szlaki związane z mediatorami zapalenia, m.in. cytokinami (cząsteczkami sygnałowymi układu odpornościowego) oraz NF-κB (czynnik transkrypcyjny regulujący geny zapalne). Opisywano także jego potencjał antyoksydacyjny i immunomodulujący, czyli wspierający regulację odpowiedzi odpornościowej [3].
W praktyce oznacza to, że MSM może łagodzić pewne objawy związane z przeciążeniem, stanem zapalnym i bólem. Nie ma jednak dowodów, że odbudowuje zniszczoną chrząstkę stawową w zaawansowanej chorobie zwyrodnieniowej.
MSM na stawy – co mówią badania?
Najczęściej badanym zastosowaniem MSM jest choroba zwyrodnieniowa stawów, szczególnie stawu kolanowego. To przewlekła choroba, w której dochodzi do zmian w chrząstce, kości podchrzęstnej, błonie maziowej i otaczających tkankach. Objawia się bólem, sztywnością, trzeszczeniem, ograniczeniem ruchu i pogorszeniem sprawności.
W randomizowanym badaniu klinicznym u osób z chorobą zwyrodnieniową kolana stosowano MSM w dawce 3 g dwa razy dziennie przez 12 tygodni. Uczestnicy przyjmujący MSM zgłaszali zmniejszenie bólu i poprawę funkcji fizycznej w porównaniu z placebo. Autorzy zaznaczyli jednak, że było to badanie pilotażowe, krótkoterminowe, a długotrwała skuteczność i bezpieczeństwo wymagają dalszych prac [1].
W badaniu z 2023 roku oceniano wpływ MSM u zdrowych osób z łagodnym bólem kolana. Po 12 tygodniach suplementacji zaobserwowano poprawę jakości życia związanej z funkcją kolana i ogólnym samopoczuciem [2]. To ciekawe wyniki, ale dotyczą łagodnych dolegliwości, a nie ciężkiej choroby zwyrodnieniowej.
Najważniejszy wniosek: MSM może pomóc części osób z bólem i sztywnością stawów, ale efekt bywa umiarkowany. Przy silnym bólu, obrzęku, ograniczeniu ruchu lub szybkim pogorszeniu sprawności potrzebna jest diagnostyka, fizjoterapia i leczenie prowadzone przez lekarza.
MSM a regeneracja mięśni po wysiłku
MSM bywa stosowany przez osoby aktywne fizycznie, ponieważ może ograniczać ból mięśni po intensywnym wysiłku. W badaniach oceniano jego wpływ na markery uszkodzenia mięśni, stres oksydacyjny i subiektywne odczucie bólu po treningu [6,7].
Wyniki sugerują, że MSM może wspierać regenerację po wysiłku, zwłaszcza gdy jest stosowany przez kilka dni lub tygodni przed obciążeniem. Nie zastąpi jednak snu, odpowiedniej podaży białka, nawodnienia, planu treningowego i odpoczynku. U sportowców oraz osób trenujących rekreacyjnie może być rozważany jako dodatek, ale nie jako podstawa regeneracji.
MSM a skóra, włosy i paznokcie
Siarka jest ważnym elementem strukturalnym keratyny, czyli białka budującego włosy, paznokcie i zewnętrzną warstwę skóry. Z tego powodu MSM pojawia się w suplementach „beauty”, często łączonych z kolagenem, witaminą C, cynkiem, biotyną lub kwasem hialuronowym.
W badaniu dotyczącym starzenia się skóry oceniano doustne stosowanie MSM w dawkach 1 g i 3 g dziennie. Wyniki sugerowały poprawę wybranych parametrów skóry, m.in. zmarszczek, elastyczności, jędrności i nawilżenia [4]. Trzeba jednak zachować ostrożność w interpretacji. Badania w obszarze urody często są małe, krótkie i narażone na wpływ czynników zewnętrznych, takich jak dieta, pielęgnacja, ekspozycja na słońce czy styl życia.
MSM może wspierać kondycję skóry, ale nie zastąpi ochrony przeciwsłonecznej, leczenia dermatologicznego, dobrze dobranej pielęgnacji i diety bogatej w białko, cynk, witaminę C oraz kwasy tłuszczowe omega-3.
MSM a alergia sezonowa
Jednym z mniej znanych zastosowań MSM jest wsparcie przy sezonowym alergicznym nieżycie nosa, czyli katarze siennym. W badaniu otwartym z udziałem osób z alergią sezonową stosowano 2600 mg MSM dziennie przez 30 dni. Uczestnicy zgłaszali zmniejszenie objawów ze strony górnych i dolnych dróg oddechowych [5].
To wynik interesujący, ale badanie miało ograniczenia. Nie było klasycznym, dużym badaniem z grupą placebo, dlatego nie można na jego podstawie uznać MSM za leczenie alergii. Osoby z alergią, astmą, dusznością lub nasilonymi objawami powinny korzystać z diagnostyki alergologicznej i leków o potwierdzonej skuteczności.
Dawkowanie MSM
W badaniach najczęściej stosowano dawki od 1 do 6 g MSM dziennie. Przy dolegliwościach stawowych często pojawia się zakres 3–6 g na dobę, zwykle podzielony na dwie porcje [1,3]. Przy wsparciu skóry badano m.in. 1–3 g dziennie [4]. Przy alergicznym nieżycie nosa stosowano 2600 mg dziennie [5].
W praktyce warto zaczynać od niższej dawki, np. 1 g dziennie przez kilka dni, a następnie stopniowo zwiększać ilość, jeśli preparat jest dobrze tolerowany. MSM najlepiej przyjmować z posiłkiem i popijać wodą. Osoby z wrażliwym przewodem pokarmowym mogą podzielić dawkę na dwie porcje.
Nie ma potrzeby zaczynać od wysokich dawek. Więcej nie zawsze znaczy lepiej. Przy chorobach przewlekłych, stosowaniu leków lub planowanym długim przyjmowaniu suplementu warto omówić dawkowanie z lekarzem, farmaceutą albo dietetykiem klinicznym.
Bezpieczeństwo, działania niepożądane i przeciwwskazania
MSM jest zwykle dobrze tolerowany. W badaniach klinicznych nie obserwowano wielu ciężkich działań niepożądanych, ale dane dotyczące bardzo długiego stosowania są ograniczone [1,3]. Najczęstsze możliwe objawy uboczne to dolegliwości żołądkowo-jelitowe, nudności, wzdęcia, biegunka, ból głowy, bezsenność, świąd lub wysypka.
Ostrożność powinny zachować kobiety w ciąży i karmiące piersią, dzieci, osoby z chorobami nerek lub wątroby, pacjenci przyjmujący wiele leków oraz osoby przygotowujące się do zabiegu operacyjnego. Brakuje mocnych danych dotyczących bezpieczeństwa MSM w tych grupach.
MSM nie powinien być traktowany jako zamiennik leków przeciwzapalnych, rehabilitacji, redukcji masy ciała przy chorobie zwyrodnieniowej ani leczenia dermatologicznego. Jeśli ból stawu utrzymuje się długo, pojawia się obrzęk, zaczerwienienie, gorączka, poranna sztywność lub nagłe ograniczenie ruchu, potrzebna jest konsultacja lekarska.
Z czym można łączyć MSM?
W suplementach MSM często występuje z glukozaminą, chondroityną, kolagenem, witaminą C, kwasem hialuronowym, boswelią lub kurkuminą. Takie połączenia mają sens biologiczny, ponieważ dotyczą różnych aspektów tkanki łącznej, stanu zapalnego i stresu oksydacyjnego. Trzeba jednak uważać, aby nie dublować dawek i nie przyjmować zbyt wielu preparatów jednocześnie.
Przy stawach podstawą nadal pozostają: ruch dopasowany do możliwości, ćwiczenia wzmacniające mięśnie, redukcja masy ciała przy nadwadze, dieta przeciwzapalna, odpowiednia ilość białka oraz leczenie przyczyn bólu. MSM może być dodatkiem do takiego planu, a nie jego centrum.
Jak wybrać dobry MSM?
Dobry preparat powinien mieć prosty skład, jasno określoną dawkę w porcji i informację o czystości surowca. Warto wybierać produkty od producentów, którzy deklarują badania jakościowe, czystość mikrobiologiczną i brak zanieczyszczeń. Przy proszku znaczenie ma także smak i rozpuszczalność, ponieważ MSM bywa gorzkawy.
Lepiej unikać produktów, które obiecują „odbudowę stawów”, „leczenie zwyrodnienia” lub „natychmiastowe usunięcie bólu”. Rzetelna suplementacja nie polega na obietnicach, lecz na rozsądnym wsparciu organizmu tam, gdzie istnieją dane naukowe i realna potrzeba.
Bibliografia
- [1] Kim L.S., Axelrod L.J., Howard P., Buratovich N., Waters R.F. Efficacy of methylsulfonylmethane (MSM) in osteoarthritis pain of the knee: a pilot clinical trial. Osteoarthritis and Cartilage. 2006;14(3):286–294.
- [2] Toguchi A., Nohara Y., Shimizu K. i wsp. Methylsulfonylmethane improves knee quality of life in participants with mild knee pain: a randomized, double-blind, placebo-controlled trial. Nutrients. 2023;15(13):2995.
- [3] Butawan M., Benjamin R.L., Bloomer R.J. Methylsulfonylmethane: applications and safety of a novel dietary supplement. Nutrients. 2017;9(3):290.
- [4] Muizzuddin N., Benjamin R. Beauty from within: oral administration of a sulfur-containing supplement methylsulfonylmethane improves signs of skin ageing. International Journal for Vitamin and Nutrition Research. 2020;90(3–4):326–334.
- [5] Barrager E., Veltmann J.R. Jr., Schauss A.G., Schiller R.N. A multicentered, open-label trial on the safety and efficacy of methylsulfonylmethane in the treatment of seasonal allergic rhinitis. Journal of Alternative and Complementary Medicine. 2002;8(2):167–173.
- [6] Withee E.D., Tippens K.M., Dehen R., Tibbitts D., Hanes D. Effects of methylsulfonylmethane (MSM) on exercise-induced oxidative stress, muscle damage, and pain following a half-marathon: a double-blind, randomized, placebo-controlled trial. Journal of the International Society of Sports Nutrition. 2017;14:24.
- [7] Barmaki S., Bohlooli S., Khoshkhahesh F., Nakhostin-Roohi B. Effect of methylsulfonylmethane supplementation on exercise-induced muscle damage and total antioxidant capacity. Journal of Sports Medicine and Physical Fitness. 2012;52(2):170–174.
Treści zawarte w tym artykule mają wyłącznie charakter informacyjny i edukacyjny. Nie stanowią porady medycznej, diagnozy ani zaleceń terapeutycznych w rozumieniu obowiązujących przepisów prawa. Przed zastosowaniem jakichkolwiek opisanych metod, produktów lub suplementów diety należy skonsultować się z lekarzem lub wykwalifikowanym specjalistą. Autor oraz wydawca artykułu nie ponoszą odpowiedzialności za decyzje podjęte na podstawie przedstawionych informacji ani za ich skutki.
