Data publikacji: 19 marca 2026
Wejście w życie: 3 kwietnia 2026
W marcu 2026 roku Ministerstwo Zdrowia wprowadziło istotną zmianę w przepisach dotyczących substancji dodawanych do żywności i suplementów diety. Nowelizacja obejmuje całkowity zakaz stosowania glistnika pospolitego (Chelidonium majus L.) we wszystkich formach. Decyzja została podjęta w związku z udokumentowanym ryzykiem hepatotoksyczności (czyli uszkodzenia wątroby). Artykuł omawia znaczenie tej zmiany dla producentów, konsumentów oraz środowiska fitoterapii, a także wyjaśnia kontekst naukowy i praktyczny nowych regulacji.
Słowa kluczowe: glistnik pospolity zakaz, Chelidonium majus bezpieczeństwo, hepatotoksyczność ziół, suplementy diety prawo 2026, regulacje fitoterapia
Nowe przepisy – co dokładnie się zmieniło
Na mocy rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 16 marca 2026 r. wprowadzono zmianę w wykazie substancji wzbogacających dopuszczonych do stosowania w żywności i suplementach diety. Kluczowym elementem tej nowelizacji jest całkowity zakaz stosowania glistnika pospolitego (Chelidonium majus L.) – niezależnie od formy jego wykorzystania.
Oznacza to, że:
– nie może być dodawany do suplementów diety
– nie może być składnikiem żywności funkcjonalnej
– nie może być stosowany jako składnik preparatów dostępnych na rynku spożywczym
Zmiana została opublikowana w Dzienniku Ustaw 19 marca 2026 roku, a jej wejście w życie zaplanowano na 3 kwietnia 2026 roku [1].
Dlaczego zakazano glistnika – mechanizm ryzyka
Glistnik pospolity, znany również jako jaskółcze ziele, od wieków był stosowany w medycynie ludowej, szczególnie w kontekście problemów trawiennych i wątrobowych. Zawiera alkaloidy izochinolinowe (np. chelidoninę), które wykazują działanie biologiczne.
Jednocześnie to właśnie te związki są odpowiedzialne za potencjalne działanie toksyczne. W literaturze naukowej opisano przypadki hepatotoksyczności (czyli uszkodzenia wątroby) związane ze stosowaniem preparatów zawierających Chelidonium majus [2].
Mechanizm tego działania nie jest w pełni wyjaśniony, ale wskazuje się m.in. na:
– wpływ alkaloidów na komórki wątrobowe
– reakcje idiosynkrazji (czyli indywidualnej nadwrażliwości organizmu)
– zaburzenia metabolizmu w wątrobie
Ze względu na trudność przewidzenia reakcji organizmu oraz brak możliwości ustalenia bezpiecznej dawki dla populacji ogólnej, zdecydowano się na całkowite wykluczenie tej rośliny z obrotu w kategorii żywności i suplementów.
Co to oznacza dla producentów suplementów i żywności
Nowe przepisy mają bezpośrednie konsekwencje dla branży suplementów diety oraz producentów żywności funkcjonalnej.
W praktyce oznacza to konieczność:
– natychmiastowego wycofania produktów zawierających glistnik
– reformulacji składu preparatów
– dostosowania dokumentacji produktowej do nowych przepisów
Brak dostosowania się do regulacji może skutkować konsekwencjami administracyjnymi oraz wycofaniem produktów z rynku.
Dla producentów oznacza to również konieczność rewizji podejścia do bezpieczeństwa surowców roślinnych oraz większą ostrożność w doborze składników aktywnych.
Znaczenie dla konsumentów – bezpieczeństwo przede wszystkim
Z punktu widzenia konsumenta zmiana ta ma charakter ochronny. Zakaz stosowania glistnika wynika bezpośrednio z troski o bezpieczeństwo zdrowotne, szczególnie w kontekście rosnącej popularności naturalnych metod leczenia.
W praktyce oznacza to, że:
– nie należy stosować glistnika w formie suplementów
– należy zachować ostrożność przy domowych preparatach z tej rośliny
– szczególną uwagę powinny zachować osoby z chorobami wątroby
Warto podkreślić, że „naturalne” nie zawsze oznacza „bezpieczne”. Wiele roślin zawiera silnie działające związki chemiczne, które mogą wpływać na organizm w sposób nieprzewidywalny.
Co to oznacza dla fitoterapii i ziołolecznictwa
Nowe rozporządzenie wpisuje się w szerszy trend regulacyjny, w którym coraz większy nacisk kładzie się na bezpieczeństwo stosowania roślin leczniczych.
W praktyce oznacza to:
– konieczność weryfikacji tradycyjnych zastosowań ziół
– większą rolę badań naukowych w ocenie bezpieczeństwa
– odejście od niekontrolowanego stosowania silnie działających roślin
Dla środowiska fitoterapeutycznego jest to sygnał, że przyszłość ziołolecznictwa będzie opierać się nie tylko na tradycji, ale również na dowodach naukowych i regulacjach prawnych.
Czy glistnik całkowicie znika z użycia
Warto zaznaczyć, że zakaz dotyczy wyłącznie żywności i suplementów diety. Nie oznacza to całkowitego wyeliminowania glistnika z medycyny.
W niektórych przypadkach może on być nadal wykorzystywany:
– w preparatach leczniczych (pod kontrolą medyczną)
– w badaniach naukowych
– w ograniczonych zastosowaniach zewnętrznych
Jednak jego stosowanie wymaga większej ostrożności i świadomości potencjalnego ryzyka.
Podsumowanie
Rozporządzenie Ministra Zdrowia z marca 2026 roku wprowadza istotną zmianę w podejściu do bezpieczeństwa surowców roślinnych. Całkowity zakaz stosowania glistnika pospolitego w żywności i suplementach diety wynika z udokumentowanego ryzyka uszkodzenia wątroby.
Dla producentów oznacza to konieczność natychmiastowych zmian, a dla konsumentów – jasny sygnał, że nawet rośliny o długiej tradycji stosowania mogą wiązać się z ryzykiem.
Najważniejszy wniosek pozostaje aktualny: skuteczna fitoterapia musi iść w parze z bezpieczeństwem i wiedzą naukową.
Bibliografia
[1] Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 16 marca 2026 r., Dziennik Ustaw RP, 2026, https://dziennikustaw.gov.pl/D2026000037101.pdf
[2] Stickel F., Shouval D., Hepatotoxicity of herbal and dietary supplements, Journal of Hepatology, 2015
Treści zawarte w tym artykule mają wyłącznie charakter informacyjny i edukacyjny. Nie stanowią porady medycznej, diagnozy ani zaleceń terapeutycznych w rozumieniu obowiązujących przepisów prawa. Przed zastosowaniem jakichkolwiek opisanych metod, produktów lub suplementów diety należy skonsultować się z lekarzem lub wykwalifikowanym specjalistą. Autor oraz wydawca artykułu nie ponoszą odpowiedzialności za decyzje podjęte na podstawie przedstawionych informacji ani za ich skutki.
