Goździki – przyprawa wspierająca zdrowie jamy ustnej i trawienie

Goździki (Syzygium aromaticum) należą do najstarszych znanych surowców leczniczych używanych w kuchni i medycynie tradycyjnej. To wysuszone pąki kwiatowe drzewa goździkowego, których intensywny zapach i smak wynikają z wysokiej zawartości olejku eterycznego. Najważniejszym jego składnikiem jest eugenol – związek o dobrze opisanym działaniu przeciwbólowym, przeciwbakteryjnym i przeciwzapalnym [1].

Współcześnie goździki znajdują zastosowanie przede wszystkim w dwóch obszarach:
– dolegliwościach jamy ustnej (ból zęba, podrażnienia dziąseł, nieświeży oddech),
– zaburzeniach trawienia (wzdęcia, uczucie ciężkości, niestrawność).

Co zawierają goździki i jak działają

Pąki goździkowca zawierają 15–20% olejku eterycznego. Jego główne składniki to:

• eugenol,

• octan eugenylu,

• β-kariofilen,

• garbniki i związki fenolowe [1][2].

Eugenol działa wielokierunkowo:

• hamuje przewodzenie bodźców bólowych w zakończeniach nerwowych,

• ogranicza produkcję mediatorów zapalenia,

• hamuje wzrost bakterii i grzybów,

• wykazuje aktywność antyoksydacyjną [1][3].

To właśnie dlatego goździki od wieków kojarzono z bólem zęba — i nie jest to wyłącznie tradycja ludowa.

Goździki a zdrowie jamy ustnej

Działanie przeciwbólowe

Eugenol jest składnikiem preparatów stomatologicznych stosowanych przy leczeniu zębów. Badania kliniczne wykazały, że miejscowe zastosowanie olejku goździkowego może zmniejszać ból podczas zabiegów stomatologicznych i podrażnienia miazgi [4].

W warunkach domowych goździk nie leczy próchnicy, ale:

• zmniejsza nadwrażliwość,

• łagodzi ból,

• działa lekko znieczulająco.

Dlatego może być rozwiązaniem doraźnym do czasu wizyty u dentysty.

Działanie przeciwbakteryjne i przeciwgrzybicze

W jamie ustnej problemem nie jest tylko obecność bakterii, ale tworzenie przez nie biofilmu. W badaniach mikrobiologicznych olejek goździkowy hamował rozwój drobnoustrojów związanych z próchnicą i chorobami przyzębia, w tym Streptococcus mutans oraz Candida albicans [2][5].

To wyjaśnia, dlaczego goździki mogą:

• ograniczać stan zapalny dziąseł,

• zmniejszać nieświeży oddech,

• wspierać higienę jamy ustnej.

Nieświeży oddech

Związki zapachowe goździków nie tylko maskują zapach. Dzięki działaniu antybakteryjnemu ograniczają powstawanie lotnych związków siarki odpowiedzialnych za halitozę [5].

Goździki a układ pokarmowy

Tradycyjnie goździki stosowano jako przyprawę „rozgrzewającą” i poprawiającą trawienie. Dziś tłumaczy się to wpływem olejków eterycznych na:

• wydzielanie soków trawiennych,

• perystaltykę jelit,

• redukcję fermentacji bakteryjnej w jelitach [6].

Wzdęcia i uczucie ciężkości

Olejek goździkowy działa wiatropędnie i spazmolitycznie, dlatego bywa pomocny po ciężkostrawnych posiłkach [6].

Helicobacter pylori

Badania laboratoryjne wykazały aktywność ekstraktów goździkowych wobec H. pylori [7]. Nie zastępuje to leczenia antybiotykami, ale pokazuje możliwy kierunek działania wspomagającego.

Jak stosować goździki

W jamie ustnej

Najprostsza metoda:
– żucie 1 pąka goździka przez kilka minut przy bólu zęba lub podrażnieniu dziąseł.

Można też przygotować płukankę:
½ łyżeczki rozdrobnionych goździków zalać szklanką wrzątku i ostudzić.

W trawieniu

• dodatek do herbaty,

• przyprawa do potraw ciężkostrawnych,

• napar po posiłku.

Najbezpieczniejsza jest forma przyprawy kulinarnej.

Olejek goździkowy – kiedy uważać

To najważniejszy fragment bezpieczeństwa.

Olejek goździkowy jest skoncentrowany. Spożycie kilku mililitrów może wywołać poważne zatrucie, w tym uszkodzenie wątroby [8].

Nie stosować:

• u dzieci,

• w ciąży,

• na uszkodzoną błonę śluzową,

• bez rozcieńczenia na skórę.

Eugenol wykazuje także działanie przeciwpłytkowe, dlatego ostrożność powinny zachować osoby przyjmujące leki przeciwkrzepliwe [9].

Podsumowanie

Goździki to przykład przyprawy, która ma realne działanie farmakologiczne. W jamie ustnej mogą doraźnie łagodzić ból i ograniczać rozwój bakterii, a w przewodzie pokarmowym wspierać trawienie i zmniejszać wzdęcia. Ich największą zaletą jest dostępność i prostota użycia. Największym ograniczeniem — bezpieczeństwo olejku eterycznego, który nie powinien być stosowany samodzielnie ani u dzieci.

Bibliografia

1. Chaieb K. et al. Antibacterial activity of clove essential oil (Syzygium aromaticum). Phytotherapy Research. 2007.
2. Cortés-Rojas DF. et al. Clove (Syzygium aromaticum): a precious spice. Asian Pacific Journal of Tropical Biomedicine. 2014.
3. Pramod K. et al. Eugenol – pharmacological properties. Natural Product Communications. 2010.
4. Alqareer A. et al. Effect of clove and benzocaine as topical anesthetics. Journal of Dentistry. 2006.
5. Moon SE. et al. Antifungal activity of eugenol against oral pathogens. Archives of Oral Biology. 2011.
6. Shan B. et al. Antibacterial and digestive properties of spice extracts. Food Chemistry. 2007.
7. O’Mahony R. et al. Antimicrobial effects of plant extracts on Helicobacter pylori. Journal of Applied Microbiology. 2005.
8. NCBI Bookshelf. Eugenol (Clove Oil) – Toxicity and liver injury. LiverTox.
9. Huang WC. et al. Antiplatelet activity of eugenol. Journal of Agricultural and Food Chemistry. 2013.