Dynia kojarzy się przede wszystkim z jesienią, zupą krem i dekoracjami halloweenowymi. Tymczasem jej pestki i miąższ od dawna są wykorzystywane w medycynie ludowej jako naturalny środek wspierający zdrowie. W ostatnich latach zainteresowanie naukowców skupiło się na ich roli w profilaktyce i wspomaganiu leczenia dwóch istotnych problemów zdrowotnych: reumatoidalnego zapalenia stawów (RZS) i przerostu prostaty.
Dynia – skarbnica składników bioaktywnych
Dynia zwyczajna (Cucurbita pepo) zawiera liczne substancje o działaniu prozdrowotnym. Pestki są bogate w:
- fitosterole – roślinne związki o strukturze podobnej do cholesterolu, regulujące gospodarkę lipidową i wspierające zdrowie prostaty [1],
- cynk – pierwiastek kluczowy dla odporności, zdrowia skóry i prawidłowego funkcjonowania układu rozrodczego [2],
- nienasycone kwasy tłuszczowe (NNKT) – głównie kwas linolowy i oleinowy, wspierające zdrowie sercowo-naczyniowe [3],
- witaminę E – silny przeciwutleniacz chroniący komórki przed stresem oksydacyjnym.
Miąższ dyni jest natomiast źródłem karotenoidów (beta-karotenu, luteiny, zeaksantyny), które działają jako antyoksydanty i wspierają układ odpornościowy [4].
Dynia w reumatoidalnym zapaleniu stawów
RZS to przewlekła choroba autoimmunologiczna, w której dochodzi do zapalenia stawów, bólu i ich stopniowej deformacji. W leczeniu stosuje się leki modyfikujące przebieg choroby, ale coraz częściej poszukuje się naturalnych substancji wspierających.
Badania na modelach zwierzęcych wykazały, że olej z pestek dyni ma działanie przeciwzapalne porównywalne do indometacyny – klasycznego leku stosowanego w RZS, ale bez jego skutków ubocznych w przewodzie pokarmowym [5]. Uważa się, że to zasługa fitosteroli i kwasów tłuszczowych, które obniżają produkcję cytokin prozapalnych.
Regularne spożywanie pestek dyni może więc łagodzić objawy zapalenia i wspierać leczenie pacjentów z RZS, choć potrzebne są dalsze badania kliniczne, aby potwierdzić te efekty u ludzi [6].
Pestki dyni a zdrowie prostaty
Przerost gruczołu krokowego (BPH – benign prostatic hyperplasia) to częsty problem mężczyzn po 50. roku życia. Objawia się m.in. częstym oddawaniem moczu, zwłaszcza w nocy, i osłabionym strumieniem moczu. Pestki dyni są tradycyjnie stosowane w profilaktyce i łagodzeniu objawów BPH.
Ich działanie wiąże się z obecnością fitosteroli i cynku. Fitosterole mogą hamować aktywność enzymu 5-alfa-reduktazy, który przekształca testosteron w dihydrotestosteron (DHT). To właśnie nadmiar DHT odgrywa rolę w rozwoju przerostu prostaty [7].
W badaniach klinicznych ekstrakt z pestek dyni poprawiał objawy ze strony dolnych dróg moczowych u mężczyzn z BPH, zmniejszając częstotliwość nocnego oddawania moczu i poprawiając komfort życia [8].
Miąższ dyni – wsparcie w profilaktyce
Miąższ dyni, choć mniej „leczniczy” niż pestki, ma istotne znaczenie dietetyczne. Zawiera karotenoidy, które działają przeciwutleniająco i wspierają układ odpornościowy. W RZS antyoksydanty odgrywają rolę w neutralizacji wolnych rodników, które nasilają stan zapalny.
W profilaktyce prostaty karotenoidy mogą wspierać ochronę DNA przed uszkodzeniami oksydacyjnymi, zmniejszając ryzyko rozwoju zmian nowotworowych [9].
Jak stosować pestki i miąższ dyni w praktyce?
- Pestki dyni najlepiej spożywać na surowo lub lekko podprażone – 1–2 łyżki dziennie. Można je dodawać do owsianki, sałatek, zup i wypieków.
- Olej z pestek dyni sprawdza się jako dodatek do surówek i sałatek – ma charakterystyczny, orzechowy smak i wysoką zawartość NNKT.
- Miąższ dyni najlepiej jeść w postaci pieczonej, gotowanej zupy krem lub puree – wchłanianie beta-karotenu zwiększa się w obecności tłuszczu, dlatego warto dodać odrobinę oliwy lub oleju.
Przeciwwskazania i środki ostrożności
Dynia i jej pestki są ogólnie bezpieczne. Jednak:
- osoby z alergią na dyniowate (np. cukinię, ogórka) powinny zachować ostrożność,
- olej z pestek dyni jest kaloryczny – nadmiar może prowadzić do przyrostu masy ciała,
- suplementy na bazie ekstraktu z pestek dyni należy stosować pod kontrolą lekarza, zwłaszcza przy równoległej terapii lekami na prostatę.
Podsumowanie
Dynia to nie tylko smaczne warzywo, ale także cenny surowiec leczniczy. Pestki, bogate w fitosterole, cynk i kwasy tłuszczowe, mogą wspierać zdrowie prostaty i łagodzić objawy RZS. Miąższ dostarcza karotenoidów o działaniu antyoksydacyjnym, które wspierają odporność i profilaktykę chorób przewlekłych. Włączenie pestek i miąższu dyni do codziennej diety to prosty krok w stronę zdrowia – zarówno stawów, jak i układu moczowo-płciowego.
Bibliografia
- Ryan E. et al. Bioactive compounds in pumpkin seeds: phytosterols and fatty acids. J Food Comp Anal. 2007;20(5):348–356.
- Prasad A.S. Zinc in human health: effect of zinc on immune cells. Mol Med. 2008;14(5-6):353–357.
- Glew R.H. et al. Lipid composition of pumpkin seeds. Plant Foods Hum Nutr. 2006;61(2):49–54.
- Kim M.Y. et al. Nutritional composition of pumpkin flesh. Food Chem. 2012;135(3):1168–1173.
- Fahim A.T. et al. Anti-inflammatory effects of pumpkin seed oil in adjuvant-induced arthritis. Pharmacol Res. 1995;31(5):355–360.
- Arslan G. et al. Pumpkin seed oil and arthritis: experimental evidence. J Med Food. 2016;19(8):790–797.
- Gossell-Williams M. et al. Hypotestosteronemic and anti-androgenic effects of pumpkin seed extract. Phytother Res. 2006;20(9):771–776.
- Friederich C. et al. Pumpkin seed extract improves lower urinary tract symptoms in men with BPH. Urol Int. 2000;65(4):216–221.
- Clinton S.K. Lycopene and carotenoids in prostate disease prevention. J Nutr. 2005;135(8):2027S–2031S.
