Chaber bławatek, znany z charakterystycznych niebieskich kwiatów, to roślina jednoroczna lub dwuletnia z rodziny astrowatych (Asteraceae). W Polsce rośnie pospolicie na polach, niegdyś uważany za uciążliwy chwast w zbożach. Obecnie odzyskuje należne mu miejsce w fitoterapii i kosmetyce naturalnej. Już w średniowieczu stosowano go w medycynie ludowej, głównie przy chorobach oczu i dolegliwościach nerek. Dziś potwierdzają to badania farmakologiczne oraz uznane monografie zielarskie [11][12].
Szczegóły o morfologii chabra bławatka znajdziesz w Leksykonie ziół.
Właściwości lecznicze
Surowcem zielarskim są płatki kwiatów (Flos Cyani). Zawierają one:
- glikozydy antocyjanowe (m.in. cyjaninę i pelargonidynę) – nadają barwę i działanie moczopędne,
- flawonoidy (np. apigenino-glukozo-glukuronid),
- centaurynę (związek goryczowy wspierający trawienie),
- cichorynę (heterozyd o właściwościach przeciwzapalnych),
- sole mineralne bogate w mangan.
Dzięki tym składnikom chaber bławatek wykazuje działanie:
- moczopędne – zwiększa ilość wydalanego moczu, co wspomaga leczenie obrzęków i przewlekłych stanów zapalnych nerek,
- żółciopędne – ułatwia przepływ żółci, wspomagając trawienie,
- przeciwzapalne i przeciwbakteryjne – zwłaszcza w dolegliwościach oczu i skóry,
- łagodnie tonizujące i odtruwające [11][12][13].
Zastosowanie
1. Napary doustne
Przepis:
- 1 łyżka suszonych kwiatów na 1 szklankę wrzątku,
- parzyć pod przykryciem 15 minut, odstawić na kolejne 15 minut, przecedzić.
Dawkowanie: pić 2 razy dziennie po ½ szklanki między posiłkami.
Wskazania:
- przewlekłe choroby nerek ze skąpomoczem,
- obrzęki związane z zatrzymywaniem wody,
- pomocniczo w kamicy nerkowej i zapaleniu miedniczek nerkowych.
2. Zastosowanie zewnętrzne
- Okłady na oczy – przy zapaleniu spojówek, nadwrażliwości na promieniowanie słoneczne lub długiej pracy przy ekranie.
- Płukanki do skóry głowy – przy łupieżu i łagodnych infekcjach grzybiczych.
Przepis na napar oczny:
- 4 łyżki kwiatów chabru, 3 łyżki ziela świetlika, 2 łyżki rumianku,
- 2 łyżki mieszanki zalać szklanką wrzątku, parzyć 15 minut, odstawić 15 minut, przecedzić, stosować przymoczki kilka razy dziennie.
3. Mieszanki ziołowe
Chaber bławatek jest częstym składnikiem ziół moczopędnych i żółciopędnych. W recepturach łączy się go m.in. z liśćmi czarnej porzeczki, kwiatami mniszka czy zielem pięciornika gęsiego [10][11].
Przeciwwskazania
- Brak doniesień o działaniach niepożądanych przy zalecanych dawkach.
- Ostrożność powinny zachować osoby uczulone na rośliny z rodziny astrowatych.
- Kobiety w ciąży i karmiące – stosowanie tylko po konsultacji lekarskiej.
- Możliwe interakcje: nasilenie działania leków moczopędnych i wpływ na gospodarkę wodno-elektrolitową [12].
Porady praktyczne
Zbiór
- Najlepiej zbierać kwiaty w czerwcu, w pełni kwitnienia.
- Surowcem są tylko płatki języczkowe z brzegów koszyczków.
Suszenie i przechowywanie
- Suszyć szybko, w suszarni ogrzewanej (do 40°C), aby nie straciły barwy.
- Przechowywać w szczelnych, ciemnych pojemnikach, maksymalnie 1 rok.
Uprawa domowa
- Chaber bławatek łatwy w uprawie – najlepiej rośnie na glebach lekkich, piaszczystych, w pełnym słońcu.
- Wysiew wprost do gruntu wczesną wiosną.
Przygotowanie preparatów
- Aby złagodzić gorycz, napar można łączyć z miodem lub innymi ziołami o łagodnym smaku (np. melisą).
- Napary przeznaczone do oczu należy zawsze przygotowywać świeże i stosować wyłącznie po przecedzeniu przez gazę.
Bibliografia
- A. Ożarowski, W. Jaroniewski: Rośliny lecznicze i ich praktyczne zastosowanie. IWZZ, Warszawa 1987. [11]
- A. Ożarowski (red.): Ziołolecznictwo – poradnik dla lekarzy. PZWL, Warszawa 1982. [12]
- J. Górnicka: Apteka Natury. Poradnik zdrowia. Warszawa 1992. [13]
- C.A. Klimuszko: Ziołolecznictwo i składy ziół. Gdańsk-Oliwa, Powrót do Natury. [10]
