Bakuchiol jest roślinnym związkiem pozyskiwanym głównie z nasion Psoralea corylifolia, znanej także jako babchi. W kosmetologii zyskał popularność jako „roślinny odpowiednik retinolu”, ponieważ może wpływać na podobne procesy skórne: syntezę kolagenu, elastyczność, przebarwienia i oznaki fotostarzenia. Nie jest jednak retinoidem, czyli pochodną witaminy A. Działa inną drogą biologiczną, choć częściowo może uruchamiać podobny profil ekspresji genów związanych z odnową skóry [1]. Badania kliniczne wskazują, że bakuchiol może poprawiać zmarszczki i przebarwienia przy lepszej tolerancji niż retinol [2]. Retinol nadal pozostaje składnikiem lepiej przebadanym, silniejszym i bardziej klasycznym w dermatologii estetycznej. Bakuchiol może być jednak wartościową opcją dla osób ze skórą wrażliwą, reaktywną lub źle tolerującą retinoidy.
Słowa kluczowe: bakuchiol, retinol, roślinny retinol, bakuchiol właściwości, bakuchiol działanie, bakuchiol a retinol, retinoidy, fotostarzenie skóry, pielęgnacja przeciwstarzeniowa
Bakuchiol i retinol – podobny cel, inna droga działania
Retinol od lat uchodzi za jeden z najlepiej poznanych składników przeciwstarzeniowych w kosmetologii. Jest pochodną witaminy A i należy do grupy retinoidów. Po aplikacji na skórę musi zostać przekształcony do aktywniejszych form, w tym retinalu i kwasu retinowego. Dopiero wtedy wpływa na receptory retinoidowe w komórkach skóry, czyli struktury regulujące aktywność wybranych genów [3].
Efektem dobrze prowadzonej kuracji retinolem może być wygładzenie drobnych zmarszczek, poprawa tekstury skóry, rozjaśnienie przebarwień, normalizacja rogowacenia i wsparcie syntezy kolagenu. Kolagen to białko podporowe skóry, które odpowiada za jej jędrność i sprężystość. Z wiekiem oraz pod wpływem promieniowania UV jego ilość spada, dlatego skóra staje się cieńsza, mniej elastyczna i bardziej podatna na zmarszczki.
Bakuchiol działa inaczej. Nie jest pochodną witaminy A i nie należy do retinoidów. To związek fenolowy pochodzenia roślinnego. Mimo to w badaniach laboratoryjnych wykazywał działanie podobne do retinolu w zakresie ekspresji genów związanych z kolagenem, macierzą zewnątrzkomórkową i przebudową skóry [1]. Macierz zewnątrzkomórkowa to „rusztowanie” między komórkami, które wpływa na gęstość, jędrność i strukturę skóry.
Dlatego określenie „roślinny odpowiednik retinolu” jest częściowo trafne, ale wymaga doprecyzowania. Bakuchiol może dawać podobne efekty kosmetyczne, ale nie jest naturalnym retinolem. To osobna substancja o innym mechanizmie działania.
Co mówi najważniejsze badanie porównawcze?
Najczęściej cytowane badanie porównujące bakuchiol i retinol opublikowano w British Journal of Dermatology. Było to randomizowane, podwójnie zaślepione badanie kliniczne, czyli takie, w którym uczestnicy byli losowo przydzielani do grup, a ani oni, ani badacze oceniający wyniki nie wiedzieli, kto stosuje dany składnik [2].
W badaniu porównano krem z 0,5% bakuchiolem stosowany dwa razy dziennie z kremem z 0,5% retinolem stosowanym raz dziennie. Kuracja trwała 12 tygodni. Oba składniki zmniejszały powierzchnię zmarszczek i przebarwień, a między grupami nie wykazano istotnych statystycznie różnic w skuteczności. Różnica pojawiła się w tolerancji. Osoby stosujące retinol częściej zgłaszały pieczenie, łuszczenie i szczypanie skóry [2].
To ważny wynik, ale nie należy go nadinterpretować. Badanie było stosunkowo małe i trwało tylko trzy miesiące. Retinol ma dużo dłuższą historię stosowania i znacznie szerszą bazę badań. Bakuchiol wygląda obiecująco, ale potrzebuje większych, dłuższych i niezależnych badań klinicznych.
Dla kogo bakuchiol może być lepszy?
Bakuchiol może być dobrym wyborem dla osób, które chcą działać przeciwstarzeniowo, ale źle tolerują klasyczne retinoidy. Dotyczy to zwłaszcza skóry wrażliwej, naczyniowej, suchej, reaktywnej lub skłonnej do pieczenia. Może być też przydatny u osób, które po retinolu mają nasilone łuszczenie, zaczerwienienie albo zaburzenie bariery hydrolipidowej. Bariera hydrolipidowa to ochronna warstwa skóry złożona m.in. z lipidów i naturalnych substancji nawilżających.
Bakuchiol ma również potencjał antyoksydacyjny i przeciwzapalny [4]. Antyoksydanty neutralizują wolne rodniki, czyli reaktywne cząsteczki nasilające starzenie skóry pod wpływem promieniowania UV, zanieczyszczeń i stresu oksydacyjnego.
Nie oznacza to jednak, że bakuchiol zawsze będzie lepszy od retinolu. Jeśli skóra dobrze toleruje retinoidy, a celem jest silna przebudowa skóry, redukcja oznak fotostarzenia lub wsparcie terapii trądziku, retinol albo inne retinoidy mogą być skuteczniejszym i lepiej udokumentowanym wyborem.
Retinol – skuteczny, ale wymagający
Retinol działa skutecznie, ale wymaga cierpliwości i prawidłowego wprowadzania. Typowe działania niepożądane to suchość, zaczerwienienie, łuszczenie, pieczenie i uczucie ściągnięcia. Ten etap bywa określany jako retinizacja, czyli okres adaptacji skóry do retinoidu.
Retinol najlepiej wprowadzać stopniowo: początkowo 1–2 razy w tygodniu, wieczorem, na suchą skórę. Warto łączyć go z kremem odbudowującym barierę skóry, zawierającym ceramidy, pantenol, skwalan, niacynamid lub kwas hialuronowy. W ciągu dnia konieczna jest ochrona przeciwsłoneczna, najlepiej SPF 30–50, ponieważ skóra podczas kuracji retinoidami może być bardziej wrażliwa.
W Unii Europejskiej obowiązują też nowe ograniczenia dotyczące witaminy A w kosmetykach. Rozporządzenie Komisji (UE) 2024/996 ogranicza stężenie retinolu, octanu retinylu i palmitynianu retinylu do 0,05% ekwiwalentu retinolu w balsamach do ciała oraz 0,3% w innych produktach spłukiwanych i niespłukiwanych [5]. Wynika to z ostrożności związanej z całkowitą ekspozycją na witaminę A z diety, suplementów i kosmetyków.
Czy bakuchiol jest bezpieczniejszy?
Bakuchiol jest zwykle lepiej tolerowany niż retinol, ale to nie znaczy, że nigdy nie podrażnia. Każdy składnik aktywny może wywołać reakcję skóry, szczególnie jeśli kosmetyk zawiera także kwasy, substancje zapachowe, alkohol denaturowany lub wysokie stężenia innych składników drażniących.
Przed regularnym stosowaniem warto wykonać próbę tolerancji, czyli nałożyć niewielką ilość produktu na mały obszar skóry przez 24–48 godzin. Jeśli pojawi się silne pieczenie, obrzęk, świąd lub wysypka, kosmetyk należy odstawić.
Często mówi się, że bakuchiol może być stosowany w ciąży jako alternatywa dla retinoidów. Rzeczywiście, nie jest retinoidem, ale dane dotyczące jego bezpieczeństwa w ciąży są ograniczone. Dlatego kobiety w ciąży i karmiące piersią powinny skonsultować stosowanie aktywnych składników kosmetycznych z lekarzem.
Jak stosować bakuchiol?
Bakuchiol najczęściej występuje w serum, kremach i olejkach. W kosmetykach spotyka się stężenia od około 0,5% do 2%, choć skuteczność zależy nie tylko od stężenia, ale także od całej formulacji. Formulacja to pełny skład kosmetyku, czyli baza, stabilność składnika, obecność emolientów, antyoksydantów i substancji wspierających barierę skóry.
Bakuchiol można stosować wieczorem, a u wielu osób także rano. Mimo że jest łagodniejszy niż retinol, w pielęgnacji przeciwstarzeniowej codzienna fotoprotekcja pozostaje obowiązkowa. Bez ochrony przeciwsłonecznej nawet najlepszy składnik aktywny będzie działał słabiej, ponieważ promieniowanie UV jest jednym z głównych czynników starzenia skóry.
Bakuchiol można łączyć z niacynamidem, kwasem hialuronowym, ceramidami, peptydami, witaminą C w łagodnych formach i składnikami nawilżającymi. Ostrożność warto zachować przy jednoczesnym stosowaniu silnych kwasów złuszczających, retinoidów i wielu produktów aktywnych naraz. Nadmiar bodźców może prowadzić do podrażnienia, nawet jeśli pojedynczy składnik jest dobrze tolerowany.
Bakuchiol czy retinol – co wybrać?
Najprostsza zasada brzmi: retinol dla osób, które chcą silniejszego, lepiej przebadanego działania i dobrze tolerują retinoidy; bakuchiol dla osób, które szukają łagodniejszej alternatywy, mają skórę wrażliwą albo nie mogą stosować retinolu.
Bakuchiol może być świetnym pierwszym krokiem w pielęgnacji przeciwstarzeniowej. Sprawdzi się u osób, które chcą poprawić jędrność, koloryt, teksturę skóry i drobne zmarszczki, ale obawiają się podrażnienia. Retinol pozostaje natomiast klasykiem dla osób gotowych na wolniejsze wprowadzanie, możliwy okres adaptacji i bardziej intensywne działanie.
Najważniejsze jest jednak nie to, który składnik brzmi modniej, lecz to, czy pasuje do skóry, celu pielęgnacji i całej rutyny. Bakuchiol nie jest magicznym zamiennikiem retinolu, ale jest jednym z ciekawszych roślinnych składników aktywnych we współczesnej kosmetologii. Jego największą zaletą jest nie tylko potencjał przeciwstarzeniowy, lecz także lepsza tolerancja. A w pielęgnacji skóry to właśnie regularność, cierpliwość i brak podrażnień często decydują o najlepszych efektach.
Bibliografia
- [1] Chaudhuri R.K., Bojanowski K. Bakuchiol: a retinol-like functional compound revealed by gene expression profiling and clinically proven to have anti-aging effects. International Journal of Cosmetic Science. 2014;36(3):221–230.
- [2] Dhaliwal S., Rybak I., Ellis S.R., Notay M., Trivedi M., Burney W., Vaughn A.R., Nguyen M., Reiter P., Bosanac S., Sivamani R.K. Prospective, randomized, double-blind assessment of topical bakuchiol and retinol for facial photoageing. British Journal of Dermatology. 2019;180(2):289–296.
- [3] Mambwe B., et al. Cosmetic retinoid use in photoaged skin: A review of current evidence and clinical applications. Journal of Cosmetic Dermatology. 2024.
- [4] Park S.J.H., et al. A comprehensive review of topical bakuchiol for the treatment of photoaging. Journal of Integrative Dermatology. 2024.
- [5] Commission Regulation (EU) 2024/996 of 3 April 2024 amending Regulation (EC) No 1223/2009 as regards the use in cosmetic products of Vitamin A, Alpha-Arbutin and Arbutin and certain substances with potential endocrine disrupting properties. Official Journal of the European Union. 2024.
- [6] Brown A., et al. Natural retinol analogs potentiate the effects of retinal on anti-photoaging activity. International Journal of Molecular Sciences. 2023;24(19):14862.
- [7] Scientific Committee on Consumer Safety (SCCS). Revision of the Scientific Opinion on Vitamin A (Retinol, Retinyl Acetate, Retinyl Palmitate). SCCS/1639/21. European Commission. 2022.
Treści zawarte w tym artykule mają wyłącznie charakter informacyjny i edukacyjny. Nie stanowią porady medycznej, diagnozy ani zaleceń terapeutycznych w rozumieniu obowiązujących przepisów prawa. Przed zastosowaniem jakichkolwiek opisanych metod, produktów lub suplementów diety należy skonsultować się z lekarzem lub wykwalifikowanym specjalistą. Autor oraz wydawca artykułu nie ponoszą odpowiedzialności za decyzje podjęte na podstawie przedstawionych informacji ani za ich skutki.
