Majeranek ogrodowy należy do klasycznych surowców zielarskich typu aromatyczno-olejkowego. W praktyce fitoterapeutycznej funkcjonuje równolegle jako przyprawa i surowiec farmakognostyczny, jednak dla zielarza najważniejsze znaczenie ma jakość ziela i moment zbioru, które bezpośrednio decydują o zawartości olejku eterycznego. Roślina jest łatwa w uprawie, ale jednocześnie wrażliwa na błędy technologiczne — szczególnie podczas suszenia.
Praktyczne zastosowania i przepisy użytkowe znajdziesz w dziale „Zioła – opisy i właściwości”.
Nazwa łacińska i polska
Origanum majorana L. – majeranek ogrodowy
Rodzina botaniczna
Lamiaceae (jasnotowate, wargowe)
Cechy typowe rodziny:
- łodyga czterokanciasta,
- liście ustawione naprzeciwlegle,
- obecność włosków gruczołowych wydzielających olejek eteryczny,
- kwiaty dwuwargowe w nibyokółkach.
Pochodzenie i występowanie
Naturalnym obszarem pochodzenia gatunku jest rejon wschodniego Morza Śródziemnego i Azji Mniejszej. Obecnie jest szeroko uprawiany w Europie Środkowej jako roślina jednoroczna, ponieważ nie toleruje mrozu [1].
Wymagania siedliskowe:
- stanowisko: pełne nasłonecznienie,
- gleba: lekka, przepuszczalna, próchniczna,
- pH: obojętne lub lekko zasadowe,
- wrażliwy na nadmiar wilgoci i zastoiska wodne,
- najlepiej plonuje na nizinach i pogórzu.
Charakterystyka
Wygląd i identyfikacja
Roślina zielna o wysokości 20–50 cm.
Łodyga:
wzniesiona, silnie rozgałęziona, czterokanciasta, gęsto owłosiona.
Liście:
małe, owalne (1–2,5 cm), szarozielone, miękko owłosione. Po roztarciu wydzielają intensywny, słodkawo-korzenny zapach — najpewniejsza cecha rozpoznawcza.
Kwiaty:
drobne, białe lub różowawe, skupione w kulistych kwiatostanach szczytowych.
Okres kwitnienia: lipiec–sierpień.
Korzeń:
płytki system korzeniowy wiązkowy.
Podobne gatunki:
Może być mylony z lebiodką pospolitą (Origanum vulgare), która ma większe, ostro zakończone liście oraz ostrzejszy zapach oregano [2].
Składniki aktywne
Surowcem jest ziele majeranku (Herba Majoranae).
Zawartość olejku eterycznego w wysuszonym zielu wynosi zwykle 1–3,5% [1].
Główne składniki olejku:
- terpinen-4-ol
- sabinen
- γ-terpinen
- linalol
- borneol
[3]
Ponadto występują:
- flawonoidy (m.in. apigenina, luteolina),
- kwasy fenolowe – szczególnie kwas rozmarynowy,
- niewielkie ilości garbników [2].
Stabilność surowca
Olejek jest silnie lotny. Suszenie powyżej 40°C powoduje znaczące straty jakościowe i obniżenie zawartości terpenów [3].
Zbiór i przygotowanie
Część rośliny: górne części pędów (15–20 cm).
Termin zbioru:
faza pąkowania lub początek kwitnienia (czerwiec–lipiec) — wtedy zawartość olejku jest najwyższa [1].
Pora dnia:
po obeschnięciu rosy, najlepiej późny poranek.
Technika zbioru:
- ścinać sekatorem,
- nie wyrywać z korzeniem,
- nie zgniatać roślin w koszu (uszkodzenie gruczołów olejkowych).
Suszenie:
- temperatura 30–35°C,
- cienka warstwa (do 4 cm),
- przewiew i cień,
- bez bezpośredniego słońca.
Przechowywanie:
- szczelne naczynia szklane lub metalowe,
- ciemne miejsce,
- wilgotność surowca poniżej 12%,
- trwałość: około 1 rok.
Uwagi dla zielarzy
Ocena jakości:
- barwa: zielonoszara,
- zapach: intensywny, słodkawo-korzenny,
- smak: aromatyczny, lekko gorzkawy.
Brunatny kolor oznacza przegrzanie podczas suszenia.
Test organoleptyczny:
Po roztarciu między palcami zapach powinien pojawić się natychmiast. Opóźnione uwalnianie aromatu świadczy o utracie olejku.
Czynniki wpływające na skład:
- silne nasłonecznienie zwiększa zawartość olejku,
- nadmiar nawozów azotowych obniża jakość surowca,
- zbiór po przekwitnięciu powoduje spadek zawartości terpinen-4-olu [3].
Najczęstszy błąd zbieraczy:
zbiór w fazie nasiennej — roślina ma wtedy niski poziom substancji aromatycznych.
Ciekawostka historyczna
W dawnej farmacji europejskiej sproszkowane ziele majeranku stosowano jako tzw. proszek kichawkowy (sternutatorium). Wciągany do nosa miał wywoływać kichanie i udrażniać zatoki.
Bibliografia
- European Medicines Agency (EMA), HMPC. Assessment report on Origanum majorana L., herba. EMA/HMPC/342334/2013.
- Bruneton J. Pharmacognosy, Phytochemistry, Medicinal Plants. 2nd ed., Lavoisier Publishing, Paris 1999.
- Baser K.H.C., Buchbauer G. (eds.). Handbook of Essential Oils: Science, Technology, and Applications. CRC Press, Boca Raton 2010.
- Wichtl M. (red.). Herbal Drugs and Phytopharmaceuticals. Medpharm Scientific Publishers, Stuttgart 2004.
- Ożarowski A., Jaroniewski W. Rośliny lecznicze i ich praktyczne zastosowanie. Warszawa 1987.
